Vanaf 12 februari 2027 moeten afhaalzaken, traiteurs, slagers, bakkers en andere ondernemingen die voeding aanbieden, hun klanten de mogelijkheid geven om producten mee te nemen in een eigen verpakking. Die verplichting vloeit voort uit de Europese Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR), die inzet op hergebruik en een vermindering van verpakkingsafval.
De duurzaamheidsdoelstelling is duidelijk. Maar naast de ecologische voordelen rijst ook een interessante juridische vraag: wat als een klant een vuil of ongeschikt potje meebrengt, vervolgens ziek wordt en de onderneming aansprakelijk stelt?
De PPWR besteedt uitgebreid aandacht aan gezondheid, veiligheid en hygiëne. Artikel 11 bepaalt dat een verpakking slechts als herbruikbaar kan worden beschouwd indien zij voldoet aan de toepasselijke vereisten inzake consumentengezondheid, veiligheid en hygiëne. Overweging 63 benadrukt bovendien dat herbruikbare verpakkingen zodanig moeten worden ontworpen dat de veiligheids-, kwaliteits- en hygiënevereisten behouden blijven gedurende hun volledige levenscyclus.
Opvallend is echter dat de verordening vooral algemene doelstellingen en verantwoordelijkheden formuleert en weinig concrete handvatten biedt voor de praktijk. Wanneer is een door een consument meegebrachte houder voldoende proper? Welke controle mag of moet een handelaar uitvoeren? En wanneer had een verpakking geweigerd moeten worden? De verordening geeft op die vragen voorlopig geen sluitend antwoord, waardoor ondernemingen grotendeels zelf procedures zullen moeten uitwerken om deze risico’s te beheersen.
Informatieplicht voor ondernemingen
De PPWR legt een aantal concrete verplichtingen op aan ondernemingen die werken met navulsystemen. Marktdeelnemers die producten via navulling aanbieden, moeten consumenten informeren over de zogenaamde “regels voor navulling” (art. 28.1 PPWR). Die informatie moet minstens betrekking hebben op de soorten houders die mogen worden gebruikt, de toepasselijke hygiënenormen en de verantwoordelijkheid van de consument inzake gezondheid en veiligheid bij het gebruik van de meegebrachte verpakking. Deze regels moeten duidelijk worden meegedeeld aan de klant en regelmatig worden bijgewerkt.
Mag een handelaar een verpakking weigeren?
Ja. Artikel 28.4 PPWR bepaalt uitdrukkelijk dat een onderneming mag weigeren een door de consument meegebrachte houder te vullen wanneer die houder niet voldoet aan de meegedeelde navulregels. Dat geldt in het bijzonder wanneer de verpakking onhygiënisch of zichtbaar vervuild is, of ongeschikt wordt geacht voor levensmiddelen of dranken.
Voor ondernemingen is dit wellicht een cruciaal instrument om risico’s te beperken. Wie een duidelijk vervuilde houder toch aanvaardt, loopt mogelijk meer risico op latere discussies.
Een belangrijke aansprakelijkheidsuitsluiting
De PPWR bepaalt dat marktdeelnemers niet aansprakelijk zijn voor hygiëne- of voedselveiligheidsproblemen die het gevolg zijn van door de eindgebruiker aangeleverde houders (art. 28.4). Overweging 90 bevestigt expliciet dat ondernemingen moeten worden ontheven van aansprakelijkheid voor voedselveiligheidsproblemen die voortvloeien uit het gebruik van door consumenten meegebrachte verpakkingen.
Dat lijkt op het eerste gezicht geruststellend. Toch zijn discussies niet uitgesloten en zal de aansprakelijkheidsuitsluiting niet elk geschil automatisch beëindigen.
Stel dat een klant ziek wordt na aankoop van een bereide maaltijd. De onderneming zal mogelijk aanvoeren dat de besmetting veroorzaakt werd door het meegebrachte potje. De klant zal daarentegen kunnen stellen dat het voedsel al besmet was vóór het werd afgevuld, dat de onderneming onvoldoende controles uitvoerde, of dat het personeel de verpakking nooit had mogen accepteren. De kern van het probleem verschuift dan naar de bewijsvoering.
Praktische aanbevelingen voor ondernemers
Ondernemers doen er goed aan zich tijdig voor te bereiden. Concreet betekent dit: duidelijke navulregels opstellen, personeel opleiden om vervuilde houders te weigeren en de algemene voorwaarden actualiseren. Hoe beter een onderneming kan aantonen dat zij de PPWR-regels heeft nageleefd, hoe sterker haar positie zal zijn wanneer later een discussie ontstaat over een vermeende voedselvergiftiging.
Besluit
De PPWR creëert nieuwe kansen voor duurzaamheid en hergebruik, maar introduceert tegelijk nieuwe aansprakelijkheidsvragen. De goede boodschap voor ondernemers is dat de Europese wetgever expliciet erkent dat zij niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor voedselveiligheidsproblemen die voortvloeien uit een verpakking die de consument zelf aanbrengt (art. 28.4 PPWR).
De minder goede boodschap is dat in de praktijk vaak eerst zal moeten worden vastgesteld waar de besmetting precies is ontstaan. En zoals bij zoveel juridische geschillen zal ook hier uiteindelijk één vraag centraal staan: wie kan bewijzen dat het probleem in het voedsel zat, en niet in het potje?
Afbeelding deels gegenereerd met AI.
