Naar aanleiding van de VRT-reeks “En nu is ze dood” rijzen opnieuw heel wat vragen over de gevolgen van partnergeweld binnen een relatie. Naast de strafrechtelijke bescherming die slachtoffers kunnen inroepen, biedt ook het familierecht een aantal mogelijkheden om hen tijdens een echtscheidingsprocedure juridisch te ondersteunen.
Wanneer het slachtoffer tot een echtscheiding wil overgaan, zijn er verschillende maatregelen beschikbaar om bijkomende bescherming te bieden tijdens het verloop van de procedure. Het blijft echter steeds belangrijk om melding te maken of klacht neer te leggen bij de politie.
Dit artikel geeft een overzicht van de belangrijkste mogelijkheden binnen het familierecht.
Echtscheiding op grond van zware fout
Een echtscheiding kan worden uitgesproken wanneer beide partners akkoord zijn om uit elkaar te gaan. Daarnaast kan een echtscheiding ook worden aangevraagd wanneer één van de partners een zware fout heeft begaan die de relatie onherstelbaar ontwricht.
Partnergeweld wordt als een zware fout beschouwd wanneer er voldoende ernstige aanwijzingen of een effectieve veroordeling aanwezig zijn. In dat geval kan het slachtoffer zelfstandig de echtscheiding vorderen, zonder dat de andere partij hiermee hoeft in te stemmen.
Voorlopige toewijzing van het genot van de gezinswoning
In het strafrecht kan het openbaar ministerie aan de dader een contactverbod opleggen. Het familierecht biedt een vergelijkbare bescherming via de voorlopige toewijzing van het genot van de gezinswoning, ook wel de preferentiële toewijzing genoemd.
Wanneer het slachtoffer dit tijdens de echtscheidingsprocedure vraagt, kan de rechter beslissen dat uitsluitend het slachtoffer voorlopig in de gezinswoning mag verblijven. De rechter kan deze maatregel niet ambtshalve opleggen: het slachtoffer moet er expliciet om verzoeken.
Definitieve toewijzing van de gezinswoning
Naast de eigenlijke echtscheiding moeten ook de huwelijksgoederen worden verdeeld. In dat kader kan het slachtoffer bij voorrang de definitieve toewijzing van de gezinswoning vragen. De wetgever verplicht de familierechter om in te gaan op een dergelijk verzoek wanneer één van de echtgenoten slachtoffer is van onder meer fysiek of seksueel partnergeweld.
Onderhoudsuitkering na echtscheiding
Tijdens een echtscheidingsprocedure rijst vaak de vraag of één van de echtgenoten recht heeft op een onderhoudsuitkering na de echtscheiding. Normaal houdt de rechter hierbij rekening met de inkomsten van beide partijen en met een eventuele behoeftigheid.
Wanneer echter één van de partners schuldig bevonden is aan partnergeweld, verliest die het recht om een onderhoudsuitkering te vragen. Voor deze sanctie is wel een effectieve strafrechtelijke veroordeling vereist.
Waakzaamheid tijdens de echtscheidingsprocedure
Partijen kunnen tijdens de procedure verzoeken om de zaak te behandelen via de Kamer Minnelijke Schikking (KMS), waar via bemiddeling naar een akkoord wordt gezocht. De rechter moet hierbij echter bijzondere waakzaamheid aan de dag leggen. Wanneer er duidelijke aanwijzingen zijn van geweld, bedreigingen of andere vormen van druk, kan de rechter eerst, en buiten aanwezigheid van de andere partij, de mondelinge toestemming van het slachtoffer peilen voordat hij de zaak naar de KMS kan verwijzen.
Daarnaast kan het openbaar ministerie tijdens de procedure steeds worden betrokken, bijvoorbeeld om advies te geven of om de rechter op de hoogte te brengen van een neerlegging van een klacht inzake intrafamiliaal geweld.
