Stakingsacties zijn een regelmatig terugkerend fenomeen in het Belgische nieuws. Recent kondigden de vakbonden binnen de NMBS aan dat ze eind januari het werk zullen neerleggen uit protest tegen de geplande wijzigingen aan de pensioenregels. Maar wat houdt het stakingsrecht precies in? Welke rechten en plichten hebben stakende werknemers? Dit artikel belicht de juridische aspecten van het stakingsrecht.
Wat is het stakingsrecht?
In het Belgisch recht ontbreekt een wettelijke definitie van ‘staken’ en is er geen expliciete erkenning van het stakingsrecht in de nationale wetgeving. Desondanks is het stakingsrecht een fundamenteel recht voor elke werknemer. Het is als sociaal grondrecht verankerd in de verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie en het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten.
Het stakingsrecht is echter niet absoluut. Er bestaat geen strafrechtelijke immuniteit voor handelingen die tijdens een collectief conflict als misdrijf worden beschouwd. Bovendien kunnen wettelijke beperkingen worden opgelegd aan het stakingsrecht, bijvoorbeeld om een minimale dienstverlening te garanderen in essentiële sectoren.
Recht op loon tijdens een staking
Aangezien een staking de vrijwillige en tijdelijke opschorting van arbeidsprestaties inhoudt, heeft een stakende werknemer geen recht op loon. Werknemers die aangesloten zijn bij een vakbond kunnen mogelijk aanspraak maken op een stakingsvergoeding als compensatie.
Voor werknemers die niet deelnemen aan de staking maar door de actie niet of te laat op hun werkplek aankomen, gelden andere regels:
- Bij een aangekondigde staking heeft de vertraging of afwezigheid geen onvoorzien karakter, waardoor de werknemer geen recht heeft op loon
- Bij een onaangekondigde staking heeft de werknemer die te laat of niet op het werk verschijnt door het onvoorziene karakter van de staking wel recht op gewaarborgd loon
Bescherming tegen ontslag
Het is wettelijk verboden om een werknemer te ontslaan vanwege deelname aan een staking. Werkgevers die dit wel doen, riskeren een vordering wegens discriminatie op basis van syndicale overtuiging, wat kan leiden tot een sanctie van zes maanden loon.
Er zijn echter grenzen aan deze bescherming. Wanneer een staking gepaard gaat met omstandigheden die de normale uitoefening van het stakingsrecht overschrijden en de werknemer een zware fout kan worden verweten, kan de werkgever overgaan tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst om dringende reden.
Conclusion
Het stakingsrecht blijft een belangrijk instrument voor werknemers bij belangenconflicten met de werkgever. Werknemers moeten zich echter bewust zijn van de beperkingen van dit recht. Het stakingsrecht biedt geen vrijbrief voor vernielingen of kwaadwillige belemmeringen van het verkeer. Bovendien hebben stakende werknemers geen recht op loon tijdens de actie, al genieten zij wel bescherming tegen ontslag wegens deelname.
Voor meer informatie over het stakingsrecht kunt u contact opnemen met ons team arbeidsrecht via info@bannister.beof 03/369.28.00.
