Geld uitgeleend in vertrouwen: wat als u het niet terugziet?

U leent geld uit aan een vriend, familielid of partner. Een contract lijkt niet nodig, jullie vertrouwen elkaar. Maar wat als diegene het geld nooit terugbetaalt? Bent u dan machteloos, of biedt de wet toch een uitweg?

Slachtoffer van uw eigen goodwill

Uw vriend zit krap bij kas en vraagt of u hem tijdelijk kan bijspringen. Natuurlijk helpt u, want u kent elkaar door en door: een schriftelijk contract lijkt overdreven en een handdruk volstaat. Maanden later is er nog steeds geen spoor of begin van terugbetaling. Elke keer als u erover begint, komt er een nieuw excuus. U voelt zich ongemakkelijk om erop te blijven terugkomen, maar ondertussen bent u wel uw geld kwijt.

Dit scenario is helaas geen uitzondering. Steeds meer mensen lenen geld uit aan geliefden, familie of vrienden zonder dit op papier te zetten, puur op basis van vertrouwen. Zolang alles goed gaat, is dat geen probleem. Maar wat als die andere persoon uw vertrouwen misbruikt en het geld niet teruggeeft?

Een lening hoeft niet op papier te staan, maar beter van wel

Wie geld uitleent, sluit daarmee een overeenkomst. Daarvoor is niet noodzakelijk een uitgebreid contract nodig: ook een mondelinge afspraak kan een geldige lening doen ontstaan. Een handdruk of een eenvoudige afspraak kan dus juridisch volstaan.

Het probleem zit vooral in het bewijs. Wanneer de andere persoon achteraf beweert dat het geld een gift was, moet u kunnen aantonen dat het om een lening ging en dat het bedrag moest worden terugbetaald.

Bewijs is vaak de grootste hindernis

Bij geldleningen boven 3.500 euro gelden bijzondere bewijsregels. In principe moet het bestaan van de overeenkomst schriftelijk worden bewezen. Zonder schriftelijk bewijs kan het moeilijker worden om de rechter ervan te overtuigen dat het geld effectief werd uitgeleend en niet bijvoorbeeld als gift werd gegeven.

Gelukkig staat u niet helemaal met lege handen als u niets op papier hebt staan. De wet en rechtspraak laten toe dat er ook op andere manieren bewijs wordt geleverd, zoals Whatsapp-berichtjes die het bedrag of de lening erkennen, of bankoverschrijvingen met een duidelijke vermelding zoals ’terug te betalen’ of ‘lening’. Hoe meer van dergelijke elementen er zijn, hoe sterker uw bewijspositie.

Wilt u discussies achteraf vermijden, dan is het daarom verstandig om de lening op papier te zetten. Leg duidelijk vast hoeveel er wordt geleend, door wie, wanneer het bedrag moet worden terugbetaald, en onderteken de overeenkomst allebei.

Hoe krijgt u uw geld terug?

Als de terugbetaling uitblijft, is een ingebrekestelling vaak de eerste stap. Via een aangetekende brief maant u de andere partij formeel aan om binnen een bepaalde termijn terug te betalen. Dit is vaak al voldoende om iemand in beweging te krijgen.

Blijft een reactie uit, dan kan er via bemiddeling naar een minnelijke oplossing worden gezocht. Lukt ook dat niet, dan rest de gerechtelijke procedure, die kan worden ingeleid met een verzoekschrift of dagvaarding. Voor bedragen tot 5.000 euro is de vrederechter bevoegd. Voor hogere bedragen is de rechtbank van eerste aanleg bevoegd bij geschillen tussen particulieren, en de ondernemingsrechtbank bij geschillen tussen ondernemingen.

Wanneer wordt niet terugbetalen strafbaar?

Een onbetaalde lening is niet automatisch een misdrijf. Het feit dat iemand zijn lening niet terugbetaalt, betekent op zichzelf nog niet dat er sprake is van strafbare feiten. Waar het burgerlijk recht vooral dient om uw geld terug te krijgen, is het strafrecht gericht op de bestraffing van de dader. Het strafrecht komt pas in beeld wanneer ook aan de voorwaarden van een misdrijf is voldaan.

Hoewel mensen vaak denken dat zo’n situatie diefstal uitmaakt, is dat vanuit juridisch oogpunt niet geheel correct. Het misdrijf diefstal vooronderstelt namelijk dat de dader het geld “bedrieglijk wegneemt”. Aangezien u vrijwillig het geld hebt uitgeleend, heeft de dader dit dus niet “weggenomen”.

Wel valt deze situatie onder het misdrijf misbruik van vertrouwen. Wie bewust geld of goederen die hem in vertrouwen zijn toevertrouwd niet teruggeeft of niet gebruikt zoals afgesproken, kan zich hieraan schuldig maken. Of daarvan sprake is, hangt af van de concrete omstandigheden, en vooral van de vraag of het vereiste opzet aanwezig is.

Ook een poging is strafbaar

Sinds de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek is ook een poging tot misbruik van vertrouwen strafbaar. Dat betekent niet dat een louter plan of een gedachte volstaat. Er moet sprake zijn van een daadwerkelijke intentie om het misdrijf te plegen, en van een begin van uitvoering: de bedoeling moet zich dus al hebben vertaald in een concrete handeling die rechtstreeks in de richting van het misdrijf gaat.

Vertrouwen is geen bewijs

Een lening tussen vrienden of familie hoeft dus zeker niet problematisch te zijn omdat er geen formeel contract werd opgesteld. Maar zodra het vertrouwen wegvalt, wordt bewijs des te belangrijker.

Wie geld uitleent, doet er daarom goed aan om ook bij een lening aan iemand die hij vertrouwt minstens een schriftelijk spoor van de afspraak te bewaren. Een eenvoudige overschrijving met een duidelijke mededeling of een bevestiging van de gemaakte afspraken kan later een groot verschil maken.

Wordt het geld toch niet terugbetaald, dan betekent dat niet noodzakelijk dat u het moet afschrijven. Afhankelijk van de omstandigheden kan zowel het burgerlijk recht als, in bepaalde gevallen, het strafrecht een uitweg bieden.

Heeft u vragen over uw specifieke situatie of twijfelt u welke weg u het best volgt? Bij Bannister kunnen onze advocaten, gespecialiseerd in verschillende rechtsdomeinen, u verder helpen en bekijken welke aanpak het best aansluit bij uw specifieke vraag.