De harde realiteit van schijndetachering in België
De recente Pano-reportage over Oekraïense en Braziliaanse werknemers die via Poolse of Portugese uitzendconstructies op Belgische werven terechtkomen, legt opnieuw een structureel probleem bloot. Hoewel dit fenomeen al jaren bekend is, blijkt het door toenemende arbeidsmobiliteit en complexe grensoverschrijdende constructies steeds moeilijker te bestrijden.
Werknemers die het land, de taal en het recht niet kennen, worden naar België gestuurd onder het mom van “detachering”. De realiteit is echter schrijnend: ze werken onder erbarmelijke omstandigheden met systematische onderbetaling, buitensporige arbeidstijden, ontoereikende huisvesting en een bewuste ontduiking van Belgische formaliteiten.
Achter deze menselijke verhalen schuilt een ernstig juridisch probleem dat structureel wordt onderschat: het misbruik van detachering. Wanneer werkgevers het Europese vrij verkeer van diensten misbruiken om werknemers in te zetten onder voorwaarden die niet voldoen aan het Belgische arbeids- en sociaal recht, vervalt het statuut van detachering. Men komt dan terecht in het domein van illegale tewerkstelling, zwartwerk en sociale dumping — met zware strafrechtelijke gevolgen.
Wat we in essentie zien, is dat onder het etiket “detachering” misbruik wordt gemaakt van het vrij verkeer van diensten binnen de EU (artikel 56 VWEU). Werknemers worden over grenzen verschoven met als enig doel: lager loon, minder bescherming en maximale winst. Deze praktijk prijst Belgische werknemers, kleine zelfstandigen en bonafide ondernemingen uit de markt — precies wat EU-richtlijnen en Belgische wetgeving proberen te voorkomen.
Detachering: een strikt juridisch kader
Detachering is geen vrijgeleide. Het is een strikt gereglementeerde juridische constructie die toestaat dat een onderneming in één EU-lidstaat haar werknemers tijdelijk op het grondgebied van een andere lidstaat inzet, zonder dat deze werknemers toetreden tot de arbeidsmarkt van het gastland.
Vrij verkeer van diensten en zijn grenzen
Artikel 56 VWEU beschermt de tijdelijke grensoverschrijdende dienstverlening. De werknemer blijft hierbij onder het gezag van de onderneming van herkomst en treedt niet toe tot de Belgische arbeidsmarkt. België mag volgens de detacheringsrichtlijn echter de harde kern van zijn arbeidsrecht opleggen: minimumloon, arbeidsduur, welzijn, veiligheid en huisvesting.
Deze regels vormen weliswaar een beperking van het vrij verkeer, maar het Hof van Justitie beschouwt ze als gerechtvaardigd en noodzakelijk om werknemers te beschermen tegen fenomenen zoals sociale dumping.
Wanneer is detachering in orde?
Een detachering is rechtsgeldig wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan:
- De arbeidsovereenkomst met de buitenlandse werkgever blijft bestaan en werd voorafgaand aan de detachering afgesloten
- De onderneming in het zendland verricht reële economische activiteiten (géén postbusbedrijf)
- De Belgische harde kern van arbeidsvoorwaarden wordt strikt toegepast (loon, arbeidsduur, rust, veiligheid, huisvesting)
- Alle administratieve formaliteiten (zoals Limosa) zijn correct en vooraf vervuld
Wanneer een onderneming niet aan deze basisvoorwaarden voldoet, bestaat het risico dat de detachering als “niet in orde” wordt beschouwd.
De Belgische inspectiediensten voeren hierbij een algemene beoordeling uit van alle feitelijke elementen, zoals voorzien in artikel 4 Handhavingsrichtlijn 2014/67/EU. Zij onderzoeken onder meer of de onderneming in het zendland daadwerkelijk substantiële activiteiten verricht (plaats van zetel, personeelsaanwerving, omzet), of de detachering een tijdelijk karakter heeft (bepaalde duur, terugkeer na opdracht) en of er aanwijzingen zijn van misbruik of omzeiling.
Het niet voldoen aan één enkele voorwaarde betekent niet automatisch dat er geen sprake is van detachering. De beoordeling wordt aangepast aan elk specifiek geval. In de praktijk kan een combinatie van tekortkomingen echter leiden tot de vaststelling dat het detacheringsstatuut niet rechtsgeldig is.
Een concreet voorbeeld: Sergey
Neem Sergey, een Oekraïense onderdaan met verblijfsrecht in Polen. Hij werkt voor een Poolse bouwonderneming en wordt voor enkele maanden naar België gestuurd om te metsen op een werf in Antwerpen.
In dat geval moeten, vanaf dag één, de volgende verplichtingen worden nageleefd:
- Belgische sectorale loonvoorwaarden worden correct toegepast (conform de toepasselijke cao)
- Belgische regels inzake arbeidsduur, rusttijden en veiligheid worden gerespecteerd
- Correcte huisvesting wordt voorzien, zonder onrechtmatige inhoudingen
- Een geldige Limosa-melding wordt vooraf ingediend
- De werkgever in Polen verricht reële activiteiten — géén postbusbedrijf
Wanneer niet aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan het detacheringsstatuut in het gedrang komen.
De grens tussen legale detachering en sociale fraude
Detachering wordt sociale fraude wanneer het wordt ingezet met het oog op geldgewin, door:
- Gebruik te maken van werknemers die niet beschermd zijn door hun gebrek aan kennis van taal of recht
- Het Belgische arbeidsrecht systematisch te omzeilen
- Administratieve verplichtingen bewust te negeren
- Werknemers structureel te onderbetalen
- Via postbusbedrijven te opereren — vennootschappen die enkel op papier actief zijn in het zendland
Dit misbruik ondergraaft de werking van het vrij verkeer, creëert een structureel kostenvoordeel ten opzichte van bonafide ondernemingen en kan leiden tot wat de wetgever omschrijft als sociale dumping.
Het misdrijf sociale dumping
Om te spreken van sociale dumping, zoals omschreven in het Sociaal Strafwetboek, moeten twee cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:
- OnderbetalingHet toepasselijk minimumloon wordt niet uitbetaald.
- Minstens twee bijkomende ernstige inbreukenEr moeten minstens twee overtredingen zijn uit een waslijst van artikelen van het Sociaal Strafwetboek, zoals:
- Overschrijding arbeidsduur
- Schending rusttijden
- Verboden inhoudingen op loon
- Schending welzijn op het werk
- Onregelmatige tewerkstelling van vreemdelingen
- Schending zaterdagarbeid
Dit misdrijf valt onder sanctieniveau 4: een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar en een strafrechtelijke geldboete van 600 tot 7.000 euro of uit één van die straffen alleen, hetzij uit een administratieve geldboete van 300 tot 3.500 euro.
Wanneer detachering vervalt: cascade van strafbaarstellingen
Zodra vastgesteld wordt dat er geen rechtsgeldige detachering voorhanden is — bijvoorbeeld door een combinatie van tekortkomingen zoals afwezigheid van reële activiteiten in het zendland, onderbetaling, en gebrekkige administratieve formaliteiten — komt men in een totaal ander juridisch regime terecht. Dit leidt vaak tot een cascade van inbreuken, zoals:
- Illegale tewerkstelling van een buitenlander
- Geen of incorrecte Limosa-melding
- Geen of incorrecte Dimona
- Schending van de harde kern (niet-betaling van minimumloon)
Hulp nodig als werknemer of werkgever?
Of u nu werknemer bent die slachtoffer wordt van misbruik, of werkgever die wordt geconfronteerd met een onderzoek of vervolging wegens sociale dumping: onze strafrechtspecialisten staan u bij van A tot Z.
