Nalatenschap verwerpen: hoe het werkt en wat het kost

Nalatenschap verwerpen: hoe het werkt en wat het kost

Eind maart 2026 maakte het notariaat bekend dat in 2025 57.742 Belgen een nalatenschap — de erfenis van een overledene — hebben verworpen. Ruim 86 % van hen kon dat kosteloos bij een notaris doen. Die cijfers maken duidelijk dat een erfenis niet altijd een meevaller is: soms laat een overledene vooral schulden na, of is de samenstelling van het vermogen zo onduidelijk dat aanvaarden een risico inhoudt.

Erven is in België nooit verplicht. Wie tot een nalatenschap wordt geroepen, krijgt een keuzerecht. Hieronder zetten wij op een rij welke keuzes u hebt, hoe een verwerping praktisch verloopt en welke gevolgen zij heeft voor u, voor uw kinderen en voor de langstlevende partner.

Drie keuzes: aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht, of verwerpen

Het erfrecht is federale materie en staat sinds 1 juli 2022 in boek 4 van het nieuw Burgerlijk Wetboek. Dat boek geeft de erfgenaam drie mogelijkheden.

Zuiver aanvaarden. U neemt zowel de goederen als de schulden over. Volstaat de erfenis niet om de schulden te betalen, dan kunnen de schuldeisers zich in beginsel ook op uw eigen vermogen verhalen.

Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving. U aanvaardt pas nadat er een inventaris — een officiële lijst van bezittingen en schulden — is opgemaakt, en u staat voor de schulden slechts in tot beloop van wat u erft. Deze tussenweg is nuttig wanneer u de omvang van de erfenis niet kent.

Verwerpen. U weigert de erfenis volledig. U ontvangt niets en u bent niet gehouden tot de schulden.

Belangrijk: de keuze slaat op de hele nalatenschap. U kunt niet de woning aanvaarden en de schulden weigeren. Even belangrijk is het risico op stilzwijgende aanvaarding: wie zich als eigenaar gedraagt — de wagen van de overledene gebruiken, de woning leeghalen, geld van de rekening opnemen — wordt geacht zuiver te hebben aanvaard. Wacht dus met dergelijke handelingen tot uw keuze gemaakt is.

Hoe verloopt een verwerping, en wat kost ze?

U verwerpt door een verklaring af te leggen voor een notaris. Die verklaring wordt ingeschreven in het Centraal Erfrechtregister (CER), het officiële register waarin erfrechtelijke verklaringen worden bijgehouden, zodat uw keuze tegenwerpelijk is aan derden.

Volgens het notariaat is die verklaring kosteloos wanneer het netto-actief van de nalatenschap — de waarde van de bezittingen na aftrek van de schulden — niet hoger ligt dan 6.093,20 euro (bedrag zoals meegedeeld in maart 2026; het wordt periodiek geïndexeerd). Ligt de waarde hoger, dan gelden de gewone notariële kosten.

Er bestaat geen korte vervaltermijn om te kiezen — het keuzerecht blijft lange tijd bestaan — maar afwachten is zelden verstandig. Belanghebbenden, zoals schuldeisers of mede-erfgenamen, kunnen u laten dagvaarden om een keuze te maken, en ondertussen groeit het risico op stilzwijgende aanvaarding.

Houd daarnaast rekening met een afzonderlijke, korte fiscale termijn. Erfbelasting (in de omgangstaal nog vaak successierechten genoemd) is gewestelijke materie. In het Vlaamse Gewest moet de aangifte van nalatenschap volgens het notariaat worden ingediend binnen vier maanden na een overlijden in België; bij een overlijden in het buitenland bedraagt die termijn vijf of zes maanden, afhankelijk van het land. Laattijdige indiening leidt tot een belastingverhoging.

Wat betekent uw keuze voor de anderen?

Voor uzelf als erfgenaam. Verwerpen beschermt uw eigen vermogen, maar is in beginsel definitief. Laat de cijfers vooraf nakijken: soms volstaat een aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving.

Voor uw kinderen en kleinkinderen. Dit wordt vaak over het hoofd gezien. Sinds de erfrechthervorming van 1 september 2018 geldt plaatsvervulling — het mechanisme waarbij afstammelingen de plaats innemen van wie niet erft — óók bij verwerping. Verwerpt u, dan komen uw kinderen in uw plaats en moeten zij zelf kiezen. Wie een erfenis met schulden wil afhouden van het gezin, laat dus best ook de positie van de kinderen onderzoeken. Voor minderjarige kinderen gelden bijzondere beschermingsregels, met doorgaans een tussenkomst van de vrederechter.

Voor de langstlevende echtgenoot of partner. Hier maakt de relatievorm een groot verschil. Een echtgenoot erft als wettelijke erfgenaam en kan, naargelang het huwelijksstelsel, ook door het huwelijkscontract gebonden zijn. Een wettelijk samenwonende partner heeft een beperkt wettelijk erfrecht. Een feitelijk samenwonende partner erft van de wet niets en komt enkel aan bod via testament; die partner kan een legaat — een toebedeling bij testament — eveneens weigeren.

Voor wie zijn vermogen plant. Wie vandaag een testament of schenking overweegt, houdt er best rekening mee dat elke begunstigde kan weigeren. Wie kinderen uit een vorige relatie heeft, laat de samenhang tussen testament, huwelijkscontract en eerdere schenkingen best in zijn geheel nakijken.

Tot slot een fiscale nuance. In het Vlaamse Gewest werd de regel die verhinderde dat een verwerping de totale erfbelasting deed dalen (het vroegere artikel 2.7.7.0.3 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit) opgeheven door het decreet van 8 december 2017. Of een vergelijkbare regel vandaag nog geldt in het Brussels Hoofdstedelijk of het Waals Gewest, kon voor deze bijdrage niet met zekerheid worden bevestigd; wie in een ander gewest erft, laat dat dus best afzonderlijk nagaan.

___

Deze bijdrage is algemene juridische duiding en geen individueel advies. De concrete uitkomst hangt af van uw persoonlijke situatie: huwelijksstelsel of huwelijkscontract, testament, eerdere schenkingen, gezinssamenstelling, woonplaats en gewest. Wij raden aan uw situatie tijdig te laten nakijken, zeker omdat de fiscale aangiftetermijn van vier maanden bij een overlijden in België kort is en los staat van uw erfrechtelijke keuze.