In het kort
- Tijdens de scheiding kan de familierechtbank tijdelijk bepalen wie in de gezinswoning blijft; gehuwden genieten daarbij een bijzondere wettelijke bescherming.
- Bij de definitieve verdeling kan een partner de woning bij voorrang laten toewijzen (preferentiële toewijzing) in plaats van ze te verkopen.
- Sinds een arrest van het Grondwettelijk Hof van 20 juni 2024 geldt dat recht ook voor wettelijk samenwonenden, niet enkel voor gehuwden.
- Wie de woning overneemt, betaalt verdeelrecht op de uitkoopsom: 2,5% in Vlaanderen, of 1% onder voorwaarden voor gehuwden en ex-wettelijk samenwonenden.
Het is vaak de allereerste vraag bij een relatiebreuk: wie blijft er in het huis? De woning is meestal het belangrijkste bezit en de plek waar de kinderen hun vertrouwde omgeving hebben. Het antwoord verloopt in twee stappen: wat geldt er tijdens de scheiding, en wat geldt er bij de definitieve regeling? Uw gezinsvorm, gehuwd, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend, maakt daarbij een wezenlijk verschil.
Tijdens de scheiding: een tijdelijke regeling
Zolang de scheiding loopt, kan de familierechtbank dringende en voorlopige maatregelen nemen: tijdelijke beslissingen die gelden tot er een definitieve regeling is. Daarbij hoort de vraag wie voorlopig in de gezinswoning mag blijven en of daar een vergoeding tegenover staat voor wie vertrekt. Zo’n beslissing is uitdrukkelijk voorlopig: ze wijzigt niets aan wie eigenaar is.
Voor gehuwden geldt bovendien een bijzondere bescherming van de gezinswoning. Ook als slechts één echtgenoot eigenaar is, kan die de woning niet zonder instemming van de andere verkopen, verhuren of met een hypotheek bezwaren.
Wettelijk samenwonenden kunnen eveneens bij de familierechtbank dringende en voorlopige maatregelen vragen, ook nog na het einde van de samenwoning. Sinds 17 augustus 2020 zijn die maatregelen niet langer automatisch beperkt tot één jaar: de rechter bepaalt zelf hoelang ze gelden.
Feitelijk samenwonenden genieten die bescherming niet. Wie mag blijven, volgt in beginsel uit de eigendomstitel of het huurcontract. Voor alles wat de kinderen betreft, blijft de familierechtbank wel bevoegd, ongeacht de gezinsvorm.
Nadien: het huis overnemen
Bij de vereffening-verdeling (de definitieve afrekening van het gemeenschappelijke vermogen) kan een partner vragen om de gezinswoning bij scheiding bij voorrang toegewezen te krijgen in plaats van ze te verkopen. Die zogenaamde preferentiële toewijzing staat in artikel 2.3.14 van het nieuw Burgerlijk Wetboek en gold lang alleen voor echtgenoten.
In zijn arrest nr. 62/2024 van 20 juni 2024 oordeelde het Grondwettelijk Hof dat het ontbreken van een gelijkaardige regeling voor wettelijk samenwonenden de grondwettelijke gelijkheid schendt. In afwachting van een optreden van de wetgever moet de rechter die ongelijkheid zelf wegwerken. Ook een wettelijke samenwoner kan dus een beroep doen op dit recht. Voor feitelijk samenwonenden bestaat die mogelijkheid niet.
Wie de woning overneemt, moet de andere partner uitkopen. Daarop is het verdeelrecht verschuldigd, een gewestelijke belasting bij de verdeling van onroerend goed. In het Vlaamse Gewest bedraagt het tarief 2,5%, maar 1% voor gehuwden bij echtscheiding en voor ex-wettelijk samenwonenden, op voorwaarde dat de verdeling gebeurt binnen drie jaar na het officieel einde van de samenwoning en zij minstens één jaar ononderbroken samenwoonden. Dat verlaagde tarief moet uitdrukkelijk in de notariële akte worden gevraagd. In Brussel-Hoofdstad en Wallonië gelden eigen regels.
Waarop u best let
Blijft u in de woning? Ga vooraf na of u het krediet alleen kunt dragen en of de bank u als enige kredietnemer aanvaardt.
Vertrekt u? Laat vastleggen of u een vergoeding krijgt voor het gebruik van de woning en hoe u uit het krediet wordt ontslagen.
Voor de kinderen weegt de rechter mee welke oplossing hun vertrouwde omgeving en schoolloopbaan het best ondersteunt.
Deze tekst is algemene juridische duiding, geen individueel advies. De concrete uitkomst hangt af van uw huwelijksstelsel of samenlevingscontract, de eigendomstitel, uw inkomsten en uw gezinssituatie. Laat uw dossier gerust eens bekijken voor u een bod doet of een akte tekent.
