Wat zijn bijzondere opsporingsmethoden?
In België zijn er verschillende bijzondere opsporingsmethoden vastgelegd in de wet. Dit zijn ingrijpende onderzoekshandelingen die politiediensten en gerechtelijke autoriteiten mogen inzetten bij het onderzoeken van zware of georganiseerde criminaliteit. Een van deze methoden is de observatie.
Wettelijke basis en definitie
De observatie is wettelijk verankerd in artikelen 47sexies en 47septies van het Wetboek van Strafvordering. Het betreft het stelselmatig waarnemen door politieambtenaren van één of meerdere personen, hun aanwezigheid of gedrag, of van bepaalde zaken, plaatsen of gebeurtenissen.
Er is sprake van stelselmatige observatie wanneer deze:
- Langer dan vijf opeenvolgende dagen duurt
- Meer dan vijf niet-opeenvolgende dagen binnen één maand beslaat
- Gebruik maakt van technische hulpmiddelen
- Een internationaal karakter heeft
- Uitgevoerd wordt door gespecialiseerde eenheden van de federale politie
Onder technische hulpmiddelen verstaan we configuraties van componenten die signalen detecteren, transporteren en registreren. Voorbeelden zijn metaaldetectoren, lokalisatie- en bewakingsapparatuur of beeldregistratieapparatuur. Hierbij worden specifieke technische middelen voor telefoontaps (art. 90ter Sv.) uitgesloten.
Voorwaarden voor observatie
Gezien het ingrijpende karakter van deze onderzoeksmethode gelden er strikte voorwaarden. De Procureur des Konings of onderzoeksrechter kan een observatie alleen machtigen als:
- Het onderzoek dit vereist
- De overige beschikbare onderzoeksmiddelen waarschijnlijk niet volstaan om de waarheid te achterhalen
Deze proportionaliteits- en subsidiariteitsvereisten betekenen dat men moet nagaan of het beoogde resultaat niet via klassieke opsporingsmethoden kan worden bereikt. Belangrijk: deze klassieke methoden hoeven niet eerst daadwerkelijk te worden toegepast.
Voor observaties met technische hulpmiddelen geldt een aanvullende voorwaarde: er moeten ernstige aanwijzingen bestaan dat de strafbare feiten een correctionele hoofdgevangenisstraf van minstens één jaar kunnen opleveren.
Bij proactieve onderzoeken is observatie alleen toegestaan als er een redelijk vermoeden bestaat van strafbare feiten die nog gepleegd moeten worden of reeds gepleegd zijn maar nog niet aan het licht zijn gekomen.
Het vertrouwelijk dossier
De leidinggevende officier van de gerechtelijke politie brengt de Procureur des Konings of onderzoeksrechter schriftelijk op de hoogte van elke fase in de observatie. Deze verslagen moeten nauwkeurig, volledig en waarheidsgetrouw zijn.
De vertrouwelijke documenten worden rechtstreeks aan de Procureur des Konings of onderzoeksrechter overhandigd, die ze bewaren in een afzonderlijk en strikt vertrouwelijk dossier. Toegang tot dit dossier is beperkt tot:
- De Procureur des Konings
- De eventueel ingeschakelde onderzoeksrechter
- De Kamer van Inbeschuldigingstelling
Andere partijen hebben geen inzagerecht, waardoor deze informatie niet tegen de betrokken personen kan worden gebruikt. De inhoud valt onder het beroepsgeheim. Ook de machtigingen voor observatie en eventuele beslissingen tot aanvulling, verlenging of wijziging maken integraal deel uit van dit vertrouwelijke dossier.
Controle via BOM-procedure
Zodra in een dossier een vertrouwelijk luik wordt aangelegd, treedt een bijkomend controlemechanisme in werking. De Kamer van Inbeschuldigingstelling is verantwoordelijk voor het toezicht op de toepassing van de bijzondere opsporingsmethoden. Deze procedure, bekend als de ‘BOM-controle’, is vastgelegd in artikel 235ter van het Wetboek van Strafvordering.
Processen-verbaal
De leidinggevende officier van de gerechtelijke politie stelt een proces-verbaal op van de verschillende fasen van de observatie. In tegenstelling tot de vertrouwelijke verslagen bevat dit geen informatie die:
- De bescherming van gebruikte technische hulpmiddelen kan schaden
- Politionele onderzoeksmethoden kan compromitteren
- De veiligheid of anonimiteit van informanten en betrokken politieambtenaren in gevaar kan brengen
Het proces-verbaal verwijst naar de machtiging tot observatie en bevat een aantal verplichte vermeldingen uit deze machtiging. De Procureur des Konings of onderzoeksrechter bevestigt schriftelijk het bestaan van de door hem verleende machtiging.
Belang van juridische bijstand
Het niet-naleven van de correcte procedureregels bij observatie kan verstrekkende gevolgen hebben voor het verdere verloop van een strafzaak. Het is daarom essentieel om hiervoor gespecialiseerde juridische bijstand te zoeken.
Als gespecialiseerde advocaten beschikken wij over de nodige expertise om u in deze complexe materie te begeleiden.
